Welkom
Hartelijk welkom op de website van Tijdschrift Taal, een samenwerkingsproject tussen LOPON², Onderwijsontwikkeling Nederland en SLO, uitgegeven door Uitgeverij Van Gorcum.
_w670_h315_bg.jpg)
Bekijk alle columns
Word abonnee
Bekijk hier de optiesRedactie
Neem contact op met de redactieLezen en laten lezen: een literatuurstudie
Marloes Schrijvers & Claire Goriot
Dat nogal wat leerlingen weinig lezen en het ook niet graag doen, weten we. Maar welke rol spelen leraren daarin? Kunnen zij het tij keren? Uit onderzoek blijkt dat hun rol groot kan zijn, heel groot zelfs. Maar dan moeten die leraren zelf gepassioneerd zijn door boeken en ze moeten ook al heel wat leeskilometers he...
Agenda
LNT Netwerkdag: De focus op schrijven! - 20 maart 2025 Domstad, Utrecht
SLO organiseert op 20 maart 2025 in Utrecht een netwerkdag met als thema schrijfonderwijs. Juist de samenhang tussen lezen en schrijven verdient aandacht. ‘Taalvaardigheid is een samenhangend geheel en alle onderdelen versterken elkaar.’ Spreke...
Blikvangers
Lezen in beweging
Stichting Lezen publiceerde een congresbundel bij wetenschappelijk congres dat eind 2023 plaatsvond. De bundel bevat bijdragen rond de onderzoeksthema's leesbevordering, digitaal lezen, lees- en literatuuronderwijs, toetsing van leesvaardigheid. De publicatie is gratis te downloaden via www.lezen....
Argumenteren van kinderen en consequenties voor het gespreksonderwijs
Jan Berenst, Kees de Glopper, Tom Koole
In het eerste artikel Gespreksvaardigheid in het onderwijs. Een ontbrekend ontwikkelingsperspectief hebben we beargumenteerd dat het Referentiekader Taal, zoals dat in het Nederlandse onderwijs functioneert, geen goede basis kan vormen voor het gespreksonderwijs. Dit kader berust niet op onderzoek naar de ontwikkeli...
De thuistaal als opstap naar leesplezier en leesvaardigheid in groep 3
Anouk Middelkoop-van Erp, Anne van Buul, Linda van den Bergh
Op Kindcentrum Rijpelberg in Helmond heeft 69 procent van de leerlingen een andere thuistaal dan de Nederlandse. Omdat taal een belangrijke sleutel is tot (school)succes, besteedt het Kindcentrum veel aandacht aan taalontwikkeling. Er is sprake van een instroom van met name Poolse leerlingen (ongeveer een derde van ...
Hoe referentiekader en toetsing goed taalonderwijs in de weg staan
Karen Heij
Karen Heij
Taal is een wezenlijk kenmerk van de mens. Met taal kan een mens zich verhouden tot anderen, tot de samenleving en ook tot zijn eigen identiteit. Je hebt taal nodig om je denken verder te ontwikkelen en je denken kan weer aanzetten tot taalontwikkeling. Geen wonder dat er zorgen zijn als het niet goed lijkt ... |
Boekenmijders worden schrijvers
Jan T’Sas, Jozefien Janssens, Maarten De Beucker en Jordi Casteleyn
Scholen nodigen wel eens een schrijver uit om te vertellen over hun werk en om eruit voor te lezen. Maar wat houden leerlingen daarvan over, vooral de grote groep die niet graag leest? Literatuur Vlaanderen lanceerde daarom het project Auteursresidenties. Daarbij streken Vlaamse schrijvers neer in 50 scholen secunda...
(W)onderwijs
Wim Daniëls
Taalonderwijs in het basisonderwijs moet (ook) gericht zijn op het laten ontluiken van het besef hoe bijzonder taal is. Vaak krijgen kinderen de indruk dat het bij taallessen uitsluitend gaat om het leren van regeltjes om geen fouten te maken bij het schrijven en lezen. Het wonderlijke van taal op zich krijgt veel m...
Dialogisch schrijven helpt leerlingen beter te schrijven
Chiel van der Veen, Renske Bouwer & Marije van Braak
Hoe kunnen we leerlingen beter leren schrijven? Een nieuwe, veelbelovende aanpak is dialogisch schc rijven. Hierbij leren leerlingen om het perspectief van de lezer in te nemen door het voeren van betekenisvolle, dialogische gesprekken over de inhoud van zelfgeschreven teksten. Dit helpt hen om hun teksten tijdens h...
Redactioneel 26
Tijdschrift Taal, nummer 26
Wenckje Jongstra
Het is begin 2025. De start van dit nieuwe jaar markeert ook mijn start als hoofdredacteur van dit mooie tijdschrift. Net als de redactie van Tijdschrift Taal zet ik me graag in voor u als lezer met een groot hart voor taalrijk, verrijkend onderwijs. We leven in een wereld waarin het zoeken naar de nuance voorwaarde...
Redactioneel
Tijdschrift Taal, nummer 25
Piet Litjens
Mirjam Snel heeft in schooljaar 2019-2020, toen zij de taak van hoofdredacteur overnam van Anne-Christien Tammes, een overzicht gemaakt van de artikelen in Tijdschrift Taal in de nummers 6 (2015) tot en met 16 (2020). Dit deed zij vooral met het doel om een goed beeld te hebben van de trends en accenten in de voorga...
Exploratief spreken versterkt tekstbegrip
Emma Caeyers
Samen een boek of tekst lezen en erover praten in de klas? Het zou wel eens een krachtig antwoord kunnen zijn op de problemen met lezen die steeds meer de kop opsteken. Maar scholieren zomaar laten praten levert niet automatisch beter tekstbegrip op. Ook de kwaliteit van hun gesprek moet omhoog. Volgens internationa...
Gespreksvaardigheid in het Nederlandse onderwijs: een ontbrekend ontwikkelingsperspectief
Jan Berenst, Kees de Glopper, Tom Koole
In dit artikel zullen we op één specifiek taalterrein onze aandacht richten, namelijk de Gespreksvaardigheid. Daarbij zullen we eerst in kritische zin met name het RKT bespreken, maar ook de nieuwe Concept Kerndoelen Nederlands, vanwege het ontbreken van een empirische basis voor de geformuleerde doelen. Hoe het ond...
LOWAN-ontwikkellijnen helpen bij het vormgeven van onderwijs aan nieuwkomerskleuters
Marlien de Koning
In vrijwel iedere kleuterklas zit wel een kind van asielzoekers, statushouders, arbeidsmigranten of expats. Deze nieuwkomers ontwikkelen zich net als ieder kind, maar voor 'nieuwkomerskleuters' zijn er extra accenten nodig. De LOWAN-ontwikkellijnen voor kleuters helpen daarbij.
Column: Lijstjes
Mirjam Snel
Ik ben van de lijstjes. Ik maak to-do-lijstjes, lijstjes met namen van studenten erop (waarvan ik hun beroepsverslagen nog na moet kijken), lijstjes met bespreekpunten voor tijdens een vergadering en lijstjes met titels van boeken die ik nog wil lezen. Daarnaast maak ik boodschappenlijstjes, verlanglijstjes en lijst...
Nederlands leren beheersen = Nederland leren lezen en schrijven
Els Stronks
Vooraf
LitLab en SchrijfLab maakte ik in samenwerking met docenten, leerlingen, schrijvers, lerarenopleiders en methodenmakers. Ze zijn ontworpen als platforms voor lees- en schrijfonderwijs in het voortgezet/secundair onderwijs (vo), maar het principe erachter is ook relevant voor het primair/lager onderwijs (po)....
Meer leesplezier met meertalige boekenclubs
Jasmijn Bosch, Suzanne Aalberse, Judith Rispens
Meertaligheid in de klas is vaak een gegeven, soms een uitdaging, maar toch vooral ook een kans om het onderwijs te verrijken. Dit geldt ook voor meertalige geletterdheid, hoewel daar op Nederlandse en Vlaamse scholen nog maar weinig aandacht aan wordt besteed. Om deze reden hebben wij, onderzoekers aan de Universit...
Zijn leraren lezers en hoe kunnen ze lezers worden?
Anne van Buul, Helga van de Ven
Leraren die zelf veel lezen, besteden meer aandacht aan leesbevorderende activiteiten in de klas. De praktijk leert dat niet alle (aanstaande) leraren zelf lezers zijn. Sommigen beweren zelfs een hekel te hebben aan lezen. De vraag naar wat deze leraren nodig hebben om tot lezen te komen, om zo betere leesbevorderaa...
Blikvangers
Iris Vansteelandt en Jona Hebbrecht schreven een handboek waarin alle recente inzichten ten behoeve van goed leesonderwijs verzameld zijn. De doorlopende leeslijn van ontluikende geletterdheid naar gevorderde geletterdheid wordt beschreven en voorzien van praktische aanbevelingen. Leesbegrip bevorderen met rijk teks...
Agenda
Stichting Lezen: Ruim baan voor lezen (1 oktober 2024)
Speciaal voor pabodocenten organiseert Stichting Lezen een congres over meer, gevarieerder en diepgaander lezen door aankomende leraren. Het liefst wensen we natuurlijk dat alle pabostudenten lezen in de lengte (meer lezen), lezen in de breedte (lezen inzetten...
Redactioneel
Van de redactie
Mirjam Snel
Het is begin januari, het nieuwe jaar is begonnen. Een moment waarop veel mensen goede voornemens voor het voorliggende jaar overdenken. Maar, natuurlijk zijn er ook mensen die daar (juist op dit klassieke moment) niet over na willen denken. Ik daag jullie toch graag uit om stil te staan bij goede voornemens voor je...
Gesprekken trainen in virtual reality
Rianne de Wit
De laatste jaren vinden serious games en virtual reality (VR) steeds meer hun weg naar de basisschool. Kan deze technologie ook behulpzaam zijn bij het onderwijs in mondelinge taalvaardigheid? De wetenschappelijke inzichten over serious games en over taalonderwijs vormden de basis voor de ontwikkeling van het VR-spe...
Column: Subtiele Taal
Anne Provoost
Ik lees nu en dan mijn verhaal Springdag voor een groepje jonge kinderen.
Alles in één leidraad: fonemisch bewustzijn en alfabetisch principe binnen thematisch onderwijs
Jasmijn van den Bosch, Rosan Kooiman en Famke Nolens
Een kwart van de Nederlandse bevolking leest niet op het niveau dat nodig is om in de huidige maatschappij te functioneren (Gubbels, 2019). Goed onderwijs moet ervoor zorgen dat deze groep mensen tot het minimum wordt beperkt. In 2022 stonden de kranten echter vol met artikelen over de dalende leesvaardigheid van ba...
Voorbij de polarisering in het leesonderwijs: gericht werken aan leesvaardigheid in een betekenisvolle context
Suzanne Bogaerds-Hazenberg, Jacqueline Evers-Vermeul & Huub van den Bergh
Met de veelheid aan rapporten over de leesvaardigheid en leesmotivatie van Nederlandse en Vlaamse leerlingen zijn er allerlei discussies losgebarsten over het leesonderwijs. Zo stelt het onderwijsveld de status van ‘begrijpend lezen’ als apart vak ter discussie en vragen ook sommige wetenschappers zich af in hoeverr...
Samenleving kleurrijk, prentenboeken wit
Christina Van Goethem, Rovena Hoxha, Nancy Marivoet, Anouck Smeets
Stap een klas in een multiculturele basisschool binnen en bekijk het aanbod van prentenboeken voor de leerlingen. Hoe groot is de kans, denkt u, dat ook deze boeken multicultureel zijn? Dat is wat Christina Van Goethem, Rovena Hoxha, Nancy Marivoet en Anouck Smeets van de AP Hogeschool in Antwerpen onderzochten voor...
Literatuurcirkels met lerarenteams: wat, hoe en waarom?
Claire Goriot, Wenckje Jongstra & Marleen Kief
In dit artikel doen we verslag van een deel van het door NRO gefinancierde ontwerpgericht onderzoek ‘Leraren als leesbevorderaars’, waarvoor we een aanpak hebben ontwikkeld die is bedoeld om leraren te versterken in hun rol als leesbevorderaar (Jongstra et al., 2023). De aanpak bestond uit een aantal verschillende e...
Èlke leerling sterk in lezen vanuit een umbrella review
Jordi Casteleyn
Op woensdag 18 oktober gaf ik bij het Vlaamse onderwijsmagazine Klasse een webinar over effectief leesonderwijs. De sessies startten met vier statements die ik zelf gekozen had. Na de webinar kregen de aanwezigen de kans om via een chatkanaal vragen te stellen. Deze tekst geeft een overzicht van de verschillende pun...
Agenda
LNT: Goede gesprekken in de klas! (21 maart 2024)
Landelijk Netwerk Taal organiseert op donderdag 21 maart een netwerkbijeenkomst met lezingen en workshops over interactie in de klas. Vanwege deze grote waarde van gesprekken is in de geactualiseerde conceptkerndoelen een apart subdomein ‘Interactie’ opgenomen, met ...
Blikvangers
Taal en rekenen in het PABO-onderwijs: thematische analyse
De Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) heeft een thematische analyse uitgevoerd naar taal en rekenen op de PABO. De NVAO heeft in kaart gebracht hoe de recente positieve accreditaties van de lerarenopleidingen zich verhouden tot signalen van ...
Redactioneel
Mirjam Snel
Dit redactioneel is geschreven voor de zomervakantie, net nadat het PIRLS-rapport verscheen. Een confronterend rapport waarin de cijfers glashelder laten zien dat het in Nederland en Vlaanderen met de leesprestaties van onze leerlingen niet goed gaat.
We maken ons zorgen, sterker nog, we maken ons al een tijdje ...
Wat me ‘echt’ gelukkig maakt
Brenda Froyen
De jeugdboekenmaand in Vlaanderen zit erop. Het thema was geluk, in de meest brede zin van het woord, dus stond ook leesgeluk of leesplezier centraal. En laat dat leesplezier, zowel in Vlaanderen als in Nederland de laatste jaren flink achteruit gegaan zijn. Kinderen lezen minder én minder graag. En dat is verontrus...
Zinnen en teksten begrijpen: wat helpt en waarom?
Cor Aarnoutse
Begrijpend lezen is een complex proces waarin verschillende soorten kennis, vaardigheden en attitudes een rol spelen. In de vorige editie van Tijdschrift Taal werden drie essentiële talige vaardigheden besproken die te maken hebben met verbanden leggen tussen woorden en zinnen: het besef van de structuur van zinnen,...
Gemiste kansen en blinde vlekken: Drie adviezen voor taal bij wereldoriëntatie
Yra van Dijk en Marie-José Klaver
Nederlandse kinderen hebben moeite met tekstbegrip. Of we nu afgaan op de eindtoetsen, de rapporten van de Onderwijsinspectie of internationaal vergelijkend onderzoek (PIRLS): feit is dat Nederlandse leerlingen steeds minder taalvaardig zijn. Dit is een probleem dat niet alleen in de leesles opgelost kan worden, maa...
Van wetenschap naar praktijk: de weg naar effectief leesonderwijs voor alle leerlingen
Jantien Dhont en Joanneke Prenger
De Pirls-resultaten die in mei 2023 werden gepresenteerd lieten het weer zien: de leesvaardigheid van Nederlandse tienjarigen is in de afgelopen vijf jaar gedaald (Swart e.a., 2023). Frustrerend, want we steken al jaren veel tijd en energie in ons leesonderwijs en toch zien we de motivatie voor en de vaardigheid in ...
Hoe digitalisering kansen biedt voor efficiënt begrijpend leesonderwijs
Carolien Knoop-van Campen
De nieuwe PISA-resultaten laten zien dat de vaardigheid in begrijpend lezen van Nederlandse kinderen opnieuw gedaald is (Gubbels, et al., 2019). Nederlandse leerlingen scoren lager dan alle voorgaande jaren en voor het eerst ook lager dan het gemiddelde van de andere 15 Europese landen die aan het PISA onderzoek mee...